|
ZARYS HISTORII CZERMNA, CZĘŚĆ II
( koniec XIX w - I wojna światowa)
W XIX wieku bardzo ważnym wydarzeniem było to, iż nowy dziedzic Skórnie i Czermna Stanisław Jakubowski ufundował obecny kościół z kamienia w 1878r. Jednakże sam fundator końca budowy nie dożył. Budowę dokończyła rodzina zmarłego a byli to: żona Adelajda z hrabiów Moszyńskich i dzieci Gustaw, Ludwik, Henryk, Anna i Maria. Nad całością budowy kościoła w Czermnie czuwał ówczesny ksiądz Jan Józef Kosiński, który wybudował też plebanię. Trzeba tu zaznaczyć, że pod budowę kościoła w Czermnie 22 lipca 1878r. kamień węgielny położył ks. Franciszek Brzozowski, dziekan z Opoczna. Nie dziwi wobec powyższych faktów, że w kościele w Czermnie w kaplicy św. Stanisława znajdują się w ścianach wykonane z białego marmuru pomniki.1 Po lewej stronie :" z hr. Moszyńskich Adeli Jakubowskiej zmarłej 4 września 1894r. żyła lat 73" i po stronie przeciwległej: "Stanisław Jakubowski fundator tej świątyni dziedzic, dóbr Czermno- Skórnie, żył lat 66, zmarł dn.3 kwietnia 1881r." Mieszkańców Czermna i okolic nie omijały ważne wydarzenia z dziejów naszej ojczyzny np.: "w czasie powstania styczniowego 21 kwietnia 1863 r. odbyła się tu potyczka wojsk powstańczych pod dowództwem mjr Zawadzkiego z oddziałem wojsk rosyjskich kapitana sztabu-Obuchowa, zakończona sukcesem wojsk powstańczych. Wśród Rosjan było 4 zabitych i 9 rannych.
Do 1880r. Czermno należało do Jakubowskich lecz od tego roku przechodziło stosunkowo w krótkim czasie z rąk do rąk. Potem należało do Chadeckiego, następnie do Rajchmana, po nim właścicielem Czermna był inżynier Cichocki - dyr. Fabryk starachowickich, wreszcie bracia Marcin i Michał Rybakiewiczowie. Ci ostatni doprowadzili do końca parcelację dóbr, rozpoczętą jeszcze za Chadeckiego.
Wspomnieliśmy wcześniej, że Czermno przez cały wiek XIX było gminą. Znamy jest nam fakt, że budynek gminy budowany był w 1895r przez stolarza i cieślę Kazimierza Koniecznego, gdy sekretarzem gminy był Jędrzejowicz. W okresie zaboru rosyjskiego szkoły w Czermnie prawdopodobnie nie było, ale to nie znaczy, że edukacja nie miała miejsca. Nauka niektórych dzieci odbywała się np.: u organisty Dorosławskiego za księdza Józefa Janiszewskiego, który był plebanem w Czermnie w latach 1895-1903.
Około 1905-1907 powstała tu czytelnia "Macierz Szkolna" w domu gospodarza Antoniego Muskały. Jak z tego wynika mieszkańcy musieli wyrazić wcześniej swoje zapotrzebowanie na taką instytucję kulturalną. Ciekawą sprawą jest to, że ową czytelnię założyli socjaliści jak podaje w swoich wspomnieniach mieszkaniec Czermna. Jan Zięba w "Dekanacie koneckim" księdza Wiśniewskiego, a książki i gazety np.: "Zorzę" sprowadzał do niej ówczesny ksiądz Józef Mączyński. Do czytelni w Czermnie uczęszczało około 30 osób. W okresie I-ej wojny światowej zimą 1914 r. ustalił się w okolicy Czermna front. W Fałkowie stacjonowały wojska rosyjskie, a Czermnie i w Skórnicach wojska austriackie. Obyło się bez ataków zbrojnych. Czermno było pod okupacją austriacką.
W1916r. staraniem księdza Tyki założono sklep spółdzielczy u Kazimierza Bugały. Ten kapłan mimo wojny był bardzo aktywny na rzecz mieszkańców Czermna, bo dzięki niemu założono w 1917r. pierwszą szkołę. Oczywiście nie była to szkoła z prawdziwego zdarzenia , ale była, a mieściła się w mieszkaniu Wincentego Wyciszkiewicza przy ulicy Osnowa. Po I-ej wojnie światowej w Czermnie funkcjonuje nadal gmina. W latach 1918 -1924 istniały jednoklasowe szkoły w Czermnie, Wąszoszu, Gustawowie, Pikulach i Olszanpwicach. Gmina Czermno postanowiła jednak wybudować szkołę z prawdziwego zdarzenia i jej decyzję na plac budowy przeznaczono gromadzkie piaski lotne. Jak podają źródła "…w miejscu obecnej szkoły był lity piasek, nawet trawa nie rosła". Szkołę w Czermnie budowano długo, bo od 1926 do 1935r. Największe zaangażowanie w trakcie jej budowy wykazali: Feliks Wajnbergier - sekretarz gminny, Józef Penkala - radny, Jan Zięba - radny, Józef Konieczny ze Smykowa, Józef Włodarski ówczesny wójt gminy Czermno oraz Władysław Włodarski pomocnik sekretarza gminy. W szkole w Czermnie uczyło się około 300 dzieci. Trzeba dodać, że zanim szkoła została w 1935r. ukończona to dzieci uczyły się w domach gospodarzy czermińskich: Kopcia i Stanisława Pawlika, potem u Tomasza Koniecznego i Mikołaja Kotllińskiego. Wtedy było już więcej nauczycieli, a kierownikiem w tym trudnym okresie był Szczepaniak. Budowę rozpoczęto za kierownika Ciesielskiego, potem był Sawicki, Jankiel, Durowicz i Rogoziński. W ostatnich latach przed wybuchem II-ej wojny światowej szkoła była dobrze zaopatrzona w pomoce naukowe.
Marian Adamczyk
|
|
