|
ZARYS HISTORII CZERMNA, CZĘŚĆ I (wstęp)
Czermno jest dużą wsią liczącą ok. tysiąca mieszkańców.
Przez Czermno przebiegają trasy na Skotniki, Zuzowy, Góry Mokre, Przedbórz i Końskie. Mieszkańcy zajmują się głównie uprawą ziemi, hodowlą bydła oraz pracują w przemyśle - w największym zakładzie gminy HEKO i w tartaku sąsiedniej wioski Smykowa. Trzeba tu zaznaczyć, że właściwie Czermno, Smyków i Olszamowice tworzą już jeden krąg miejscowości. W Czermnie znajduje się parafia rzymsko-katolicka, szkoła podstawowa, filia biblioteki publicznej, agencja pocztowa, wiele placówek handlowych i gastronomicznych oraz zakłady usługowe, hydrofornia, wysypisko śmieci, ośrodek zdrowia, nowoczesne jednostki straży pożarnej i klub sportowy "Heko" z boiskiem sportowym. . Tyle wprowadzenia. Zacznijmy jednak od czasów najdawniejszych. Najstarsze źródła historyczne informują, że Czermno istnieje od bardzo dawna, jednakże konkretnej , daty podać nie można. Gdyby Czermno w swoich dziejach było miastem, to nie byłoby problemu z taką datą. Prawdopodobna pierwsza nazwa wsi brzmiała MINARWA. Gdy : właścicielem wsi została rodzina Czermińskich nastąpiła ', zmiana nazwy na Czermno. Dziedzic Czermna Leonard Czermiński w 1521r. wybudował w Czermnie pierwszy kościół z drzewa. Pierwszym plebanem był ks. Mikołaj z Rączna nie utrzymujący wikarego tylko ministranta otrzymujący Kolendę i dziesięcinę z Czermna. Do parafii należało tyko Czermno . Była już tu szkoła. Pleban był uposażony w pola, ogrody i bór. Jako, że kościół był drewniany, postanowiono go restaurować w roku 1580. Konsystorz Kurzelowski upomniał w 1620 r. ks. plebana Pawła Zarzyckiego (Zereciusa), aby dłużej bez pozwolenia nie celebrował dla Bractwa Bożego Ciała, aby wystarał się o łaski (odpusty), ponieważ kościół wzniesiony był na miejscu starego. W tym czasie pleban miał 73 morgi (l morga=ok. 0,56ha) i 270 sążni, 2 łąki, plac do zabudowy, plac pod sadzawkę naprzeciw plebani oraz wolny wrąb w lasach dziedzica i własny sześciomorgowy las plebański. Najazd szwedzki kościół w Czermnie zniszczył, a odbudował go nowy dziedzic Antonii Kraszkowski w 1757r. Dokument z 1730r. zapisany w Łowiczu przez Mariana Radziątkowskiego wskazuje, że w Czermnie istniał już od 1718r. szpital wystawiony przez ks. Andrzeja Borowskiego, miejscowego plebana. W roku 1740 powstaje gmina w Czermnie, na co dowodem są kroniki zapisane w kancelarii parafialnej. Podają one ciągły wzrost liczby parafian od 30 w 1746r. do 2392 w roku 1912. Gmina i parafia Czermno istniała też w XIX wieku, co potwierdza "Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" wydany przez Filipa Sulimierskiego redaktora "Wędrowca" w roku 1880. Zanim przedstawię o czym informował Słownik z 1880r. Trzeba tutaj zaznaczyć iż Czermno w I-ej połowie XIX znajdowało się w Staropolskim Zagłębiu Przemysłowym i w jego okolicach istniały zakłady górniczo - hutnicze. Wcześniej w 1795r. dostało się pod zabór austriacki a w 1809r. weszło w skład Księstwa Warszawskiego. Po klęsce Napoleona w 1815r. Czermno znalazło się w zaborze rosyjskim w województwie sandomierskim. Rok 1839 włączył Czermno do tworzonej guberni radomskiej. Gdy Czermno odzyskało wolność, podobnie jak cały kraj w 1918r, znalazło się w województwie kieleckim. Okupację Czermno przeżyło w Generalnym Gubernatorstwie. Po wojnie początkowo było w województwie łódzkim, a następnie do 1875r. w kieleckim. Kolejna reorganizacja podziału administracyjnego kraju powoduje, że Czermno znalazło się w województwie piotrkowskim. Obecnie znów wraca do województwa świętokrzyskiego.
Powróćmy do "Słownika Geograficznego" z 1880r., który informuje, że w 1827r. Czermno należało do powiatu koneckiego i miało gminę i parafię. A dalej pisze o 38 domach i 322 mieszkańców. W roku pisania SŁOWNIKA Gmina Czermno liczyła ludności 3100 i rozległa była na 11147 wiorst ( l wiorsta = 500 sążni = 1,0668 km ) , w tym ziemi ' dworskiej 7453 morgi. Domów w gminie było 330 ,a w samym Czermnie 98 i 514 mieszkańców. W skład gminy Czermno wchodziły : Bulba, Czermno, Olszamowice, Pikule, Pląskowice, Rudka, Skórnice, Stanisławów, Gustawów, Sułków, Szpinek, Szreniawa, Budy, Turowice i Wąsosz.
W roku 1880 dochody gminy Czermno wyniosły 1293 ruble i 33,5 kopiejki. Wydatki na administrację 665 rubli na sąd gminny 369 rubli i 62 kopijki. Gmina Czermno posiadała kasę pożyczkowe- wkładową, którą z dniem 31 lipca 1873r. założono z kapitałem 325 rubli 70,5 kopiejki. Kasa w 1880r. posiadała kapitał 740 rubli. W ginie Czermno było 5 młynów i jeden tartak. Wielki piec w Skórnicach produkował 2760 cetnarów surowca (l cetnar-50kg). Ludność gminy zajmowała się rolnictwem i wyrębem drzewa, a po części w fabrykach żelaznych.
Marian Adamczyk
|
|
